Thuốc lá là nguy cơ lớn nhất đối với sức khỏe con người và là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến tử vong sớm trên toàn thế giới. Sử dụng thuốc lá gây ra 25 loại bệnh khác nhau như: ung thư phổi, ung thư thanh quản, ung thư khoang miệng, ung thư da, các bệnh tim mạch, gây bệnh bất lực và tăng nguy cơ vô sinh cho cả hai giới. Các nghiên cứu cũng cho thấy, hơn 90% các ca ung thư phổi, 75% các ca bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính do sử dụng thuốc lá gây ra... Trên thế giới, theo Tổ chức Y tế Thế giới hàng năm con số tử vong do các bệnh liên quan đến thuốc lá là hơn 5 triệu người. Dự báo con số này sẽ tăng lên thành 8 triệu người vào năm 2020, trong đó 70% số ca tử vong sẽ xảy ra ở các nước đang phát triển.
Tại Việt Nam: Theo điều tra toàn cầu năm 2010 về sử dụng thuốc lá ở người trưởng thành, tỷ lệ nam giới trưởng thành hút thuốc là 47,7%, (cứ 2 nam giới thì có 1 người hút thuốc). Việt Nam có khoảng 15 triệu nam giới trưởng thành hút thuốc và thuộc nhóm 15 nước có số người hút thuốc cao nhất trên thế giới. Mỗi năm tại Việt Nam có khoảng 40.000 người tử vong do các bệnh liên quan đến thuốc lá. Nếu Việt Nam không thực hiện ngay các biện pháp phòng chống tác hại thuốc lá hiệu quả, con số này sẽ tăng lên thành 70.000 ca/năm.
Tại bệnh viện, trong khi xu hướng mắc các bệnh lây nhiễm giảm thì các bệnh không lây nhiễm trong đó có các bệnh liên quan đến thuốc lá gia tăng nhanh chóng. Nghiên cứu của Viện Chiến lược và Chính sách y tế năm 2011 cho thấy, thuốc lá là nguyên nhân hàng đầu gây ra tử vong ở nam giới Việt Nam, với gần 11% tổng số ca tử vong ở nam là do các bệnh liên quan đến thuốc lá. Các bệnh có nguyên nhân trực tiếp và là nguyên nhân hàng đầu gây ra tử vong ở cả nam và nữ do thuốc lá:
ung thư phổi, đột quỵ, bệnh mạch vành, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD)...
Việc tiếp xúc với khói thuốc lá của người khác (còn gọi là hút thuốc lá thụ động) cũng đã được khoa học chứng minh là gây ra các bệnh nguy hiểm. Tại Việt Nam, 2/3 số phụ nữ và 70% số trẻ em bị phơi nhiễm với khói thuốc, 33 triệu người trưởng thành thường xuyên hít phải khói thuốc tại nhà và hơn 5 triệu người trưởng thành thường xuyên hít phải khói thuốc tại nơi làm việc.
Mặc dù ngành công nghiệp thuốc lá đóng góp cho ngân sách quốc gia (12.000 tỷ đồng/năm) nhưng phần đóng góp này không đủ đề bù đắp những tổn thất kinh tế khổng lồ do sử dụng thuốc lá gây ra đối với các cá nhân, gia đình và xã hội. Các chi phí trực tiếp và gián tiếp từ việc sử dụng thuốc lá và đặc biệt là thiệt hại tính mạng con người thì bao nhiêu ngàn tỷ đồng có thể bù đắp được: Năm 2007, người dân Việt Nam đã chi 14.000 tỷ đồng cho mua thuốc lá. Ở những hộ nghèo, khoản tiền mua thuốc lá thậm chí cao hơn khoản tiền chi cho y tế hay giáo dục. Số tiền chi cho việc khám chữa 3 trong số 25 căn bệnh do thuốc lá gây ra là 2.304 tỷ đồng/năm.
